کتاب تکنوژئوپلیتیک

رقابت استراتژیک میان واشینگتن و پکن در سال‌های اخیر از مرزهای سنتی اقتصاد و مانورهای نظامی فراتر رفته و به حوزه‌ی نفوذ کدهای برنامه‌نویسی، ایستگاه‌های مخابراتی و کارخانه‌های تراشه‌سازی کشیده شده است؛ بستری حیاتی که کتاب «تکنوژئوپلیتیک: جنگ فناورانه آمریکا و چین و حکمرانی دیجیتال» نوشته‌ی پاک نانگ وونگ با نگاهی آکادمیک و در عین حال ملموس به تحلیل آن می‌پردازد. وونگ، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه بث، در این پژوهش مفهوم جدیدی از قدرت را در عصر دیجیتال کالبدشکافی می‌کند: او معتقد است ژئوپلیتیک کلاسیک که روزگاری بر پایه‌ی کنترل تنگه‌های دریایی، مرزهای خاکی و منابع زیرزمینی تعریف می‌شد، اکنون جای خود را به «تکنوژئوپلیتیک» داده است؛ پدیده‌ای نوظهور که در آن، مالکیت و هدایت زنجیره تامین فناوری‌های نوین، تعیین‌کننده‌ی اصلی برتری سیاسی و امنیتی در نظام بین‌الملل است. این کتاب با عبور از دوگانه‌های ساده‌انگارانه‌ی قدیمی یعنی تقابل ملی‌گرایی فناورانه و جهانی‌سازی، نشان می‌دهد چگونه پیشرفت‌های تکنولوژیک به سنگ بنای سیاست خارجی قدرت‌های بزرگ تبدیل شده‌اند.

نویسنده با تمرکز بر مفهوم حکمرانی دیجیتال یا همان دیجیتال استیت‌کرافت (Digital Statecraft)، ابزارهای نوین دولتی برای اعمال نفوذ فرامرزی را از طریق مطالعه‌ی پرونده‌های واقعی اف‌بی‌آی و وزارت دادگستری آمریکا به تصویر می‌کشد. اعمال تحریم‌های همه‌جانبه‌ی سخت‌افزاری، کنترل صادرات تجهیزات پیشرفته به‌ویژه در بازار پیچیده‌ی نیمه‌رساناها و ریزتراشه‌ها و همچنین محدودیت‌های قانونی علیه پلتفرم‌های محبوبی چون تیک‌تاک و وی‌چت، همگی قطعاتی از این پازل بزرگ هستند. در این نبرد پنهان حوزه‌های حساسی مانند توسعه‌ی زیرساخت‌های نسل پنجم و ششم شبکه‌های همراه (5G/6G) توسط غول‌هایی نظیر هواوی و الگوریتم‌های پیشرفته‌ی هوش مصنوعی، دیگر صرفا پروژه‌های تجاری به شمار نمی‌روند، بلکه ابزارهایی حیاتی برای سیستم‌های جاسوسی غیرسنتی، جنگ‌های سایبری و بازوهای قدرت نرم و سخت به حساب می‌آیند. وونگ تشریح می‌کند چگونه غول‌های سیلیکون‌ولی از یک سو و شرکت‌های بزرگ چینی مثل تنسنت و علی‌بابا از سوی دیگر، به عنوان سربازان خط مقدم این جنگ سرد جدید تکنولوژیک عمل می‌کنند تا استانداردهای دیجیتالی مورد نظر حکومت‌های خود را به سیستم جهانی دیکته کنند.

یکی از ارکان کتاب بررسی پیامدهای این دوقطبی‌شدن شدید اینترنت بر ساختار آینده‌ی حکمرانی جهانی و ظهور پدیده‌ی اینترنت چندپاره (Splinternet) است. این تقابل آشتی‌ناپذیر میان مدل اینترنت باز و لیبرال غربی با حاکمیت سایبری کنترل‌شده‌ی چینی، در حال تقسیم جهان به دو بلوک کاملا مجزای دیجیتالی است که زنجیره‌های تامین یکپارچه را تکه‌تکه می‌کند. کتاب «تکنوژئوپلیتیک» با بررسی دقیق روندهای سیاست خارجی در دوران پساکرونا به این نکته اشاره می‌کند که چگونه اولویت‌های صلب امنیت ملی بر اصول بازار آزاد غلبه کرده‌اند و در این میان، کشورهای درحال‌توسعه در مناطق جنوب شرقی آسیا و آفریقا در موقعیت سختی قرار گرفته‌اند؛ چراکه آن‌ها ناچارند میان وابستگی به زیرساخت‌های غربی یا تکیه بر فناوری‌های ارزان‌تر چینی، توازنی شکننده برقرار کنند.