کتاب رُزهای جنگلی

این کتاب فعالیتها و قابلیتهاي انسانهاي شجاع و پاکدلی را بررسی میکند که در برهه هاي پرتلاطم بهجاي آنکه به زندگی شخصی و پیشرفت در زندگی خصوصی خود برسند، تمام هموغم خود را مصروف تغییردادن اوضاع ساير مردم کردند. آنها باوجود نیتهاي پاک و تلاشهاي

خارقالعاده، نهايتاً به دلیل نداشتن پارهاي صفات و ايستارها در رسیدن به اهداف بلندپروازانه خود شکست خورده و جان خود را در اين راه ازدست دادند؛ اما ياد آنها و جنبشهايشان همواره در تاريخ میدرخشد و همچنان سؤالات بیشماري را برمیانگیزاند. ايده اولیه اين کتاب به زمستان 26۱6 برمیگردد که يکی از نويسندگان میبايست در کلاس درس جناب آقاي دکتر خارابی مقالهاي مبسوط در مورد يک انقلاب تهیه میکرد و بهدلیل مطالعات قبلی خود انقلاب آلمان را بهعنوان انقلاب مورد بررسی خود انتخاب کرده بود. آنچه آن موقع حین تهیه مقاله در مورد انقلاب اسپارتاکیستهاي آلمان، جرقه نوشتن اين کتاب شد کشف شباهت عجیبی بود که بین روحیات و منش رهبر اسپارتاکیستها و رهبر انقلاب جنگلیهاي گیلان )زادگاه نويسندگان اين کتاب( وجود داشته است. جالب آنکه قبلاً، طی يک سفر کاري به لهستان، نیز شباهت بین روحیات آرام و خجولانه اما آزادمنشانه گیلانیها و لهستانیها جلبتوجه کرده بود. از طرف ديگر آن سالها مسئله شکست مجاهدين در افغانستان و بهخصوص ترور ناگهانی و شوکهکننده احمدشاه مسعود در 26۱4 نیز ذهن بسیاري از افراد آشنا با روحیات و دلیريهاي او را در مقابل دولت کمونیست افغانستان و اشغالگران شوروي، مشغول خود ساخته بود. او هم به همان سرنوشت شومی گرفتار آمده بود که رهبر

اسپارتاکیستها و جنگلیها درست در زمانی که بهنظر میرسید به اوج قدرت خود رسیدهاند، به آن دچار شده بودند. پساز مقايسه زندگی و روحیات اين سه نفر در 26۱1 ، دانههاي بعدي تسبیح هم جور شدند: نويسندگان اين کتاب در قدم بعدي انبوه رهبران شکستخوردهاي را در ذهن رديف کردند که آنها هم جنگهايی طولانی و طاقتفرسا را رهبري کرده؛ ولی پساز دلاوريها و موفقیتهايی خیرهکننده به طرزي فجیع به قتل رسیده بودند و همه تلاشهايشان ضايع شده بود. 

اينکه چقدر روحیات و کارهاي آنها هم مشابه رهبران انقلابی در پايتخت آلمان، جنگلهاي گیلان و پنجشیر افغانستان بوده است! و اينکه آيا خود اين رهبران نبودهاند که بهدلیل ضعفها و ترديدها و ندانمکاريهايشان چنین سرنوشت تلخی را براي خود و انقلابشان رقمزدهاند؟ آيا آنها همچون گلهاي رز زيبا اما لطیفی نبودهاند که بهجاي رشد در باغچه و گلخانهاي پر از مراقبت و نگهداري، در جنگلی غريبه و بیرحم غنچه کرده و هنوز باز نشده در کوران رقابتها و تاختوتازهاي حیوانات جنگل پرپر شدهاند؛ چون اصلاً ذات و ساختار آنها مناسب فعالیت در چنین محیط خشنی نبوده است؟! با مطالعاتی که در دهسال بعد توسط ما انجام شد يک سري خصايص مشترک بین همه اين پیدا شدند. در بررسی نهايی مشخص گرديد میتوانیم مجموعهاي از » رزهاي در جنگل گیرافتاده « ويژگیهاي شخصیتی را استخراج کنیم که ناتوانی رهبران انقلابی را براي هدايت انقلابها نشان میدهند و درصورت وجودداشتن در شخصیت رهبران انقلاب سبب به شکست کشیدهشدن انقلاب تحترهبري آنان خواهد شد و همین فرضیه مقدمه تهیه اين اثر شد. 

در طول آن سالها و اين چند سالی که مشغول نگاشتن کتاب بوديم گروه بسیار بزرگی از اساتید، دانشجويان، نويسندگان صفحههاي مجازي، دوستان و همکاران در گردآوري منابع و اطلاعات و خاطرات در نهايتِ لطف و بزرگواري، به ما کمک کردند که ذکر نام همه آنها در اينجا ممکن نیست و ما در اينجا از فرد فرد آنان صمیمانه تشکر میکنیم. جناب آقاي دکتر خارابی که از منابع آلمانی گرفته تا متن فارسی کتاب روزنبرگ )که آن زمان هنوز فقط بهصورت دستنوشتههاي ايشان در دست بود( و خاطرات و آموختههاي شخصی را از زمان تحصیل خود در آلمان غربی سابق در اختیار ما قرار دادند کمال تشکر و امتنان را داريم. در فرايند بررسی و انتشار کتاب، رياست محترم پژوهشکده گیلانشناسی جناب آقاي دکتر محمود رنجبر همواره پشتیبانی همهجانبهاي از گروه ما به عمل آورده و با بزرگواري گنجینهاي از منابع و امکانات را براي ما فراهم کردند و آقاي دکتر عباس پناهی عضو هیئتعلمی گروه تاريخ پژوهشکده گیلانشناسی دانشگاه گیلان زحمات فراوانی براي انتشار کتاب متحمل شدند. ما خود را قدردان و مديون اين پشتیبانیها و اعتماد مشفقانه میدانیم که تألیف و انتشار اين کتاب بدون آنها ممکن نبود. آقايان علیرضا ناصري و کريم اخوان در انتخاب منابع و آقاي امیر کیانی در يافتن اطلاعات در مورد تسلیحات بهکاررفته در انقلابهاي مورد بررسی کمکهاي بسیار ارزشمندي در اختیار ما گذاشتند که جاي تشکر دارد. 

امید است که نظريه مطرحشده در اين کتاب فتحالبابی هرچند کوچک براي بررسی نقش رهبران در کنشهاي جمعی و پیشگیري از فجايعی باشد که بارها در تاريخ تکرار شده و هر بار تنها به کشتهشدن انسانها و هدر رفتن تلاشهاي خارقالعاده آنها ختم شده است. باوجود تلاشهاي فراوان ما نتوانستهايم همه جوانب پیدا و پنهان اين انقلابها و نقش رهبران در آنها را بررسی کنیم و گاه، مثلاً در مورد نقش امپراتوري عثمانی در اين وقايع، در نهايت هم موفق به يافتن منابع مورد نظر نشديم. بديهی است که اين پژوهش جاي کار و اصلاح فراوانی دارد و نويسندگان از دريافت نظرات انتقادي و تکمیلی خوانندگان محترم و متفکر، مشتاقانه استقبال خواهند کرد.