کتاب نگاهی نو به اثبات وجود خداوند

رابرت اشپیتزر در این اثر خود نشان می‌دهد که نظریهٔ کیهان‌شناسی معاصر هم‌بستگی زیادی با متون دینی دارد و در کنار شواهد و برهان‌های دیگر می‌تواند خداوند آفریدگار را اثبات کند. یکی از مزایای این متن، متعارف بودن روش تحلیل و تصریح به آن است؛ یعنی به روشنی منظور خود را از اثبات و روش خود بیان می‌کند. متون دیگری هم در زبان انگلیسی در همین راستا نوشته شده اما اغلب آن‌ها از نظر دقت و قوت تقریر فیزیکی یا فلسفی هم‌پایهٔ این متن نیستند. اشپیتزر به کمک همکاران خود تقریر فنی دقیقی از هر موضوع پدید آورده و حتی به نظر می‌رسد در این کار تا حدی افراط کرده، به طوری که به بخش نخست کتابش یک مقالهٔ بسیار علمی و دشوار را از بوریس گوردون پیوست کرده است. 

بخش نخست کتاب به کیهان‌شناسی می‌پردازد و بخش دوم به برهان‌های فلسفی و بخش سوم به تعالی و امور عرفانی یا رازآلود. در این میان، انبوهی از مطالب که ممکن است گذرا به گوش علاقه‌مندان خورده باشد، به دقت موشکافی می‌شود و هشت فصل کتاب شکل می‌گیرد. یکی از مزایای این کتاب این است که خود را به رویکرد فلسفهٔ تحلیلی مقید نکرده است و در بخش آخر و قسمتی از بخش دوم رویکردی غیرتحلیلی دارد.

نباید فراموش کنیم که مباحث کتاب از دیدگاه مسیحیت طرح شده و بدیهی است تفاوت‌هایی با دیدگاه اسلامی دارد. از این رو، هرگاه تفاوت‌ها محسوس‌تر شده‌اند، در توضیح، مترجم، نکاتی را در پی‌نوشت افزوده‌است. با این حال، دیدگاه‌های بسیار جالب و مشترکی وجود دارد که در واقع روح این کتاب است؛ مانند اینکه نویسنده جایگاه علم را با الهیات در نمی‌آمیزد و خداباوری را از راه‌های متافیزیکی و فلسفی باوری قطعی می‌داند، همچنین این دیدگاه که خداوند را موجودی فرازمانی و ذاتا متعالی می‌داند که از هر جهت یگانه و غیر قابل توصیف است و تنها تبیین ممکن و سازگار از جهان موجود است و نیز باور به ناتمامیتِ تبیین علمی که برخاسته از روش و رویکرد آن است. جایگاه علم بیش از مدل‌سازی و تبیین سازوکار نیست، در حالی‌که خالق یگانه علت بنیادین همهٔ سازوکارها و موجودات است و پاسخی به پرسش‌های بنیادین از سنخ چرایی است.

یادداشت‌های پایان هر فصل این کتاب بسیار مهم و حاوی نکات تکمیلی مهمی است.