کتاب فصول ابوالفضل رشیدالدین میبدی

تنها نسخۀ شناخته شدۀ این کتاب اکنون در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران وجود دارد و نخستین بار در سال 1349 خ  به کوشش استاد محمّد تقی دانش پژوه، نسخه شناس نامی، بازخوانی و ویرایش و در مجموعۀ فرهنگ ایران زمین چاپ شد و در دسترس همگان قرار گرفت.

     این کتاب نوشتۀ استاد ابوالقاسم یوسف بن الحسین بن یوسف البیّع (یا المبیع) هروی بوده که به نظر دانش پژوه، میبدی آن را به فارسی درآورده است. امّا نسخۀ خطّی موجود را حسین بن قاضی معلّم خبّاز از روی خطّ میبدی، گویا در سال 719 ق بازنویسی کرده است. 

     الفصول، در یک مقدّمه و شش فصل به نظم و نثر و به ترتیب زیر سامان یافته است : فصول السّلاطین، فصول‌الوزرا، فصول‌العمدا، فصول‌الرؤسا، فصول‌السادات، فصول‌العلما و فصول القضّاة. کتاب از لحاظ موضوع در ردیف آثار «فصّالی» قرار دارد و فصّالی: یک نوع ادبیّات شفاهی و جزئی از آداب و رسوم مردم ایران در دورۀ خوشی و آسودگی و رفاه پیش از یورش مغول بوده است و فصّالان، کسانی بودند که کارشان مجلس آرایی و رونق‌دهی و اعتبار بخشی مجلس بزرگان بوده است.  نیز در این کتاب، مناظره (گفت‌وگو) هم دیده می‌شود که به گفتۀ پورجوادی، کهن ترین مناظرۀ منثور در زبان فارسی است.

     ابوالقاسم هروی و یا میبدی در این کتابچه که از پادشاهان، وزیران، قاضیان، رئیسان و سادات ستایش می‌کند، هیچ جا نامی از آنان و جایگاهشان نبرده و به واژۀ «فلان» بسنده کرده است  و با این کار، دریچه‌های پژوهش را بر روی پستی و بلندی زندگانی خود بسته‌اند و به گفتۀ انزابی‌نژاد : «بیهوده است که از این کتاب، حضور رشیدالدّین میبدی را در شهری، جایی، محضر امیری، وزیری، قاضی‌ای ... استنباط کرد».

این کار یا از روی آگاهی بوده و یا اینکه «الفصول» کتابی همگانی بوده که نویسنده برای آگاهی از دانش فصّالی نوشته، مانند کتاب‌های آموزش انشاء که در آن روزگار و این روزگار رایج است.